Những điều cần biết về bệnh dại

2 lượt xem 20/08/2026

• Tin tức

Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm do vi-rút dại gây ra, ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương của động vật có vú và con người. Vi-rút dại thường lây truyền qua nước bọt của động vật mắc bệnh, phổ biến nhất là qua vết cắn. Vi-rút cũng có thể xâm nhập qua vết trầy xước, vết thương hở hoặc niêm mạc khi tiếp xúc với nước bọt của động vật nhiễm bệnh.

Bệnh dại đặc biệt nguy hiểm vì khi các triệu chứng lâm sàng xuất hiện, bệnh gần như luôn gây tử vong. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người bị phơi nhiễm được xử trí đúng cách và điều trị dự phòng sau phơi nhiễm kịp thời.

Bệnh dại lây truyền như thế nào?

Chó là nguồn lây bệnh dại chủ yếu cho người trên toàn cầu. Mèo và nhiều loài động vật có vú khác cũng có thể nhiễm và truyền vi-rút dại. WHO cho biết khoảng 99% ca bệnh dại ở người có liên quan đến chó.

Vi-rút dại chủ yếu lây qua:

• Vết cắn của động vật mắc hoặc nghi mắc bệnh dại.
• Vết cào, xước có thể bị nhiễm nước bọt của động vật.
• Nước bọt của động vật tiếp xúc với vết thương hở hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng.
• Tiếp xúc trực tiếp với dơi trong những trường hợp có nguy cơ phơi nhiễm.

Vi-rút dại không lây qua da lành khi chỉ chạm hoặc vuốt ve động vật. Tuy nhiên, nếu có bất kỳ khả năng nào đã bị cắn, cào hoặc tiếp xúc với nước bọt của động vật qua vùng da tổn thương hoặc niêm mạc, cần được đánh giá nguy cơ phơi nhiễm.

Triệu chứng bệnh dại

Thời gian ủ bệnh của bệnh dại có thể rất khác nhau, thường kéo dài vài tuần đến vài tháng. Thời gian này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có vị trí và mức độ nghiêm trọng của vết thương cũng như khoảng cách từ vị trí phơi nhiễm đến hệ thần kinh trung ương. Bộ Y tế Việt Nam cho biết thời gian ủ bệnh thường khoảng 2–8 tuần nhưng có thể ngắn hoặc dài hơn.

Khi bệnh bắt đầu biểu hiện, người bệnh có thể xuất hiện:

• Sốt, đau đầu, mệt mỏi.
• Đau, tê hoặc cảm giác bất thường tại vị trí vết cắn.
• Bồn chồn, lo âu hoặc kích thích.
• Nhạy cảm với ánh sáng, tiếng động hoặc gió.
• Khó nuốt, co thắt cơ khi cố gắng uống nước.
• Tăng tiết nước bọt.
• Yếu cơ và liệt.

Bệnh có thể tiến triển nhanh đến liệt, hôn mê và tử vong. Một số trường hợp biểu hiện chủ yếu bằng tình trạng liệt tiến triển thay vì trạng thái kích động, vì vậy không phải tất cả người mắc bệnh dại đều có cùng biểu hiện.

Không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng, bệnh dại gần như luôn gây tử vong. Việc phòng bệnh phải được thực hiện ngay sau khi có nguy cơ phơi nhiễm.

Phải làm gì khi bị chó, mèo hoặc động vật khác cắn?

Nếu bạn bị chó, mèo hoặc động vật có nguy cơ mắc bệnh dại cắn, cào hoặc liếm vào vùng da bị tổn thương, hãy xử trí ngay lập tức và đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ.

1. Rửa vết thương ngay

Rửa và xả kỹ vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng trong ít nhất 15 phút. Nếu không có xà phòng, tiếp tục rửa thật kỹ bằng nhiều nước.

Sau khi rửa, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn phù hợp như povidone-iodine nếu có. Đây là bước sơ cứu quan trọng giúp loại bỏ và bất hoạt một phần vi-rút tại vị trí phơi nhiễm.

Không đắp các chất kích thích hoặc chất không được khuyến cáo lên vết thương và không tự ý xử lý vết thương theo các phương pháp dân gian.

2. Đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt

Sau khi sơ cứu, cần đến cơ sở y tế để nhân viên y tế đánh giá mức độ phơi nhiễm và quyết định có cần điều trị dự phòng sau phơi nhiễm hay không.

Không nên tự đánh giá rằng vết cắn “nhẹ” hoặc con vật “trông vẫn khỏe” rồi bỏ qua việc khám. Việc có cần tiêm vắc-xin hoặc sử dụng globulin miễn dịch/kháng thể kháng dại phụ thuộc vào loại phơi nhiễm, tình trạng của con vật và lịch sử tiêm phòng của người bị phơi nhiễm.

3. Theo dõi thông tin về con vật nếu có thể

Nếu con vật là chó hoặc mèo có thể được xác định và theo dõi an toàn, hãy cung cấp thông tin cho cơ sở y tế và cơ quan thú y. Việc theo dõi con vật cần được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn; không tự bắt hoặc tiếp cận một con vật nghi mắc bệnh dại.

Phân loại mức độ phơi nhiễm

WHO phân loại tiếp xúc với động vật nghi mắc bệnh dại thành ba nhóm chính:

Mức độ	Ví dụ	Xử trí
Nhóm I	Chạm hoặc cho động vật ăn; động vật liếm trên da lành	Không được xem là phơi nhiễm; vệ sinh vùng da tiếp xúc
Nhóm II	Động vật cắn nhẹ vào vùng da hở; vết xước hoặc trầy da nhưng không chảy máu	Rửa vết thương và tiêm vắc-xin theo đánh giá y tế
Nhóm III	Vết cắn hoặc cào xuyên qua da; nước bọt tiếp xúc với vết thương hở hoặc niêm mạc; tiếp xúc trực tiếp với dơi	Rửa vết thương, tiêm vắc-xin và sử dụng globulin miễn dịch/kháng thể kháng dại khi có chỉ định

Lưu ý: Bảng trên chỉ nhằm giúp cộng đồng nhận biết mức độ nguy cơ. Quyết định điều trị dự phòng sau phơi nhiễm phải do nhân viên y tế đánh giá dựa trên tình huống cụ thể.

Vắc-xin phòng bệnh dại

Vắc-xin phòng bệnh dại là một trong những biện pháp quan trọng nhất để ngăn ngừa bệnh sau khi có nguy cơ phơi nhiễm.

Người bị phơi nhiễm thuộc nhóm II hoặc III cần được đánh giá để tiêm vắc-xin càng sớm càng tốt. Với phơi nhiễm nghiêm trọng thuộc nhóm III, nhân viên y tế có thể chỉ định thêm globulin miễn dịch kháng dại hoặc kháng thể đơn dòng tại vị trí vết thương.

Lịch tiêm cụ thể phụ thuộc vào tình trạng phơi nhiễm, loại vắc-xin, phương pháp tiêm và lịch sử tiêm phòng trước đó. Không nên tự áp dụng một phác đồ tiêm cụ thể mà không có chỉ định của cơ sở y tế.

Có thể phòng bệnh dại không?

Có. Bệnh dại có thể phòng ngừa được.

Phòng bệnh dại cần được thực hiện đồng thời ở cả người và động vật. Những biện pháp quan trọng bao gồm:

• Tiêm phòng bệnh dại đầy đủ cho chó, mèo.
• Nuôi và quản lý chó, mèo có trách nhiệm, không để vật nuôi thả rông.
• Chủ động đưa chó, mèo đi tiêm phòng theo khuyến cáo của cơ quan thú y.
• Hướng dẫn trẻ em và cộng đồng cách tiếp xúc an toàn với chó, mèo.
• Không tiếp cận hoặc cố bắt những động vật có biểu hiện bất thường.
• Đến cơ sở y tế ngay sau khi bị động vật có nguy cơ cắn, cào hoặc phơi nhiễm nước bọt.
• Không chủ quan chỉ vì vết thương nhỏ hoặc con vật vẫn đang khỏe mạnh.

Tiêm phòng cho chó là một trong những biện pháp hiệu quả và tiết kiệm nhất để ngăn ngừa bệnh dại ở người. WHO đặt mục tiêu chấm dứt tử vong do bệnh dại lây truyền từ chó thông qua cách tiếp cận Một Sức khỏe (One Health), kết hợp tiêm phòng cho chó, tiếp cận điều trị dự phòng sau phơi nhiễm, giám sát dịch bệnh và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Bảo vệ chó, mèo cũng là bảo vệ cộng đồng

Bệnh dại không chỉ là vấn đề về sức khỏe con người mà còn là vấn đề về phúc lợi động vật và trách nhiệm cộng đồng.

Tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo, quản lý vật nuôi có trách nhiệm và giảm tình trạng chó, mèo bị bỏ rơi, thả rông là những bước quan trọng để giảm nguy cơ bệnh dại.

Nếu bạn hoặc người thân vừa bị chó, mèo hoặc động vật khác cắn, cào hoặc liếm vào vết thương, hãy rửa vết thương với xà phòng và nước trong ít nhất 15 phút và đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Đừng chờ xuất hiện triệu chứng.